Industrialisatie begint niet in de fabriek
Sneller industrieel bouwen vraagt niet alleen om fabrieken, maar vooral om een andere inrichting van de woningbouwketen.
Wie over industrieel bouwen spreekt, denkt al snel aan woningfabrieken, prefab elementen en seriematige productie. Volgens Richard Derksen, programmamanager Innovatie en Opschalingsprogramma Woningbouw (IOP) bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, is dat maar een deel van het verhaal. Nederland beschikt inmiddels over de technieken om sneller en duurzamer woningen te bouwen. De echte uitdaging is om het hele proces daaromheen anders te organiseren. Pas als gebiedsontwikkeling, vergunningverlening, regelgeving, financiering en productie op elkaar aansluiten, kan industrieel bouwen op grote schaal bijdragen aan de woningbouwopgave.
De ambitie om in 2030 de helft van alle nieuwbouwwoningen industrieel te bouwen bestaat al sinds 2022 en is door opeenvolgende kabinetten bevestigd. Tijdens de Woontop van 2024 kreeg die doelstelling een concreet vervolg met het Innovatie- en Opschalingsprogramma Woningbouw.
Het programma draait nadrukkelijk om meer dan alleen prefab bouwen. Volgens Derksen gaat het er niet alleen om sneller te bouwen, maar ook sneller tot bouwen te komen. Een gebiedsontwikkeling duurt nu vaak acht tot tien jaar en moet uiteindelijk terug naar ongeveer vier jaar.
Daarvoor richt het programma zich op drie samenhangende thema's: industrieel bouwen, datagedreven werken en het sneller toepassen van innovaties. Veel oplossingen voor vraagstukken als netcongestie, water en klimaatadaptatie zijn al beschikbaar. De uitdaging is vooral om bestaande oplossingen gemeengoed te maken.
De fabriek is niet de bottleneck
Volgens Derksen zit de grootste rem op de woningbouw niet in de fabriek. Fabrieken draaien vaak maar op halve kracht: het is hollen of stilstaan. Die grilligheid maakt investeren lastig.
Door woningbouwopgaven uit woondeals beter te koppelen aan de beschikbare productiecapaciteit ontstaat een stabielere bouwstroom. Dat maakt verdere investeringen mogelijk en helpt tegelijkertijd om het groeiende tekort aan vakmensen op te vangen. Industrieel bouwen maakt het mogelijk om met minder arbeid meer woningen te realiseren, maar alleen als de productie voldoende voorspelbaar wordt.
De grootste versnelling zit in vergunningen
Een belangrijk deel van de tijdwinst valt volgens Derksen te behalen bij procedures. Steeds meer industriële woningconcepten worden vooraf gecertificeerd, waardoor al is vastgesteld dat zij voldoen aan de wettelijke bouwtechnische eisen. Toch beoordelen veel gemeenten iedere aanvraag opnieuw.
Een woning waarvan de kwaliteit al onafhankelijk is vastgesteld, hoeft volgens Derksen niet nog een keer technisch beoordeeld te worden. Om dat te versnellen, worden op verschillende plekken in Nederland zogeheten fast lanes ingericht. Uiteindelijk wordt zelfs onderzocht of voor gecertificeerde woningen geen bouwvergunning en meldplicht meer nodig is.
Omgevingswet en digitalisering
Ook de Omgevingswet biedt mogelijkheden om procedures anders in te richten. Gemeenten werken sinds 2024 met integrale omgevingsplannen in plaats van bestemmingsplannen. Dat vraagt om een nieuwe manier van denken.
Wanneer een omgevingsplan voldoende gedetailleerd is uitgewerkt, kan een afzonderlijke omgevingsvergunning in bepaalde gevallen overbodig worden. In combinatie met gecertificeerde woningconcepten ontstaat zo een proces waarin veel minder dubbel werk hoeft plaats te vinden. Digitalisering speelt daarbij een belangrijke rol: door informatie eerder beschikbaar te maken en besluitvorming beter te ondersteunen met data, moeten gebiedsontwikkelingen aanzienlijk sneller kunnen verlopen.
Bewuste keuzes aan de voorkant
Volgens Derksen begint versnelling al voordat een architect de eerste woning ontwerpt. Gemeenten maken in de planfase regelmatig keuzes die industrieel bouwen onbedoeld onmogelijk maken.
Daarom ontwikkelt het ministerie samen met de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit een stedenbouwkundige plankaart die helpt om aan het begin van een gebiedsontwikkeling bewuste afwegingen te maken. Soms sluiten gemeenten met goedbedoelde eisen onbewust de mogelijkheid uit om sneller, duurzamer en betaalbaarder te bouwen.
Dat betekent volgens Derksen niet dat industrialisatie leidt tot eenvormige woonwijken. Recent onderzoek van Platform31 toont aan dat traditioneel en industrieel gebouwde woningen niet meer van elkaar zijn te onderscheiden.
Ook producenten moeten meebewegen
Niet alleen overheden moeten anders werken. Ook fabrikanten zullen zich verder moeten ontwikkelen. Producenten die afhankelijk zijn van één woningtype of onvoorspelbare opdrachtgevers zijn kwetsbaar. Bedrijven die meerdere bouwconcepten kunnen produceren of voor verschillende aanbieders werken, blijken veel toekomstbestendiger.
Volgens Derksen wordt de markt steeds volwassener. Fabrieken die een moeilijke periode hebben doorgemaakt, keren terug met een flexibeler productiesysteem of sluiten aan bij andere woningfabrieken. Dat maakt de hele keten robuuster.
Een andere manier van bouwen
Industrieel bouwen is uiteindelijk veel meer dan een nieuwe productiemethode. Het vraagt om een andere inrichting van de hele woningbouwketen. Van de eerste stedenbouwkundige keuzes en digitale gebiedsontwikkeling tot certificering, vergunningverlening en de manier waarop fabrieken hun productie organiseren.
Volgens Derksen zijn de afgelopen jaren veel puzzelstukjes ontwikkeld. Nu moeten ze in elkaar worden gelegd. Als dat lukt, bouwen we niet alleen sneller, maar ook slimmer, duurzamer en met veel meer voorspelbaarheid voor iedereen in de keten.
Industrialisatie begint volgens Derksen dan ook niet in de fabriek, maar veel eerder: bij de keuzes die de sector samen maakt.
Bron: Prefab Beurs - 28 augustus 2026
Foto: Unsplash
