Verticale gebiedsontwikkeling vraagt om doorpakken

Optoppen, verdichten en aanplakken worden gezien als mogelijke oplossingen voor het woningtekort. De vraag is hoe realistisch deze strategie is en wat het kan betekenen voor binnenstedelijke gebiedsontwikkeling. Een opvallend voorbeeld is de transformatie van een voormalig telefoongebouw in Amsterdam, waar drie lagen houtskeletbouw zijn toegevoegd en het gebouw een nieuwe granieten gevel kreeg. Het laat zien hoe fraai optoppen kan zijn, maar het gaat vooral om structurele bijdragen aan de woningvoorraad.

Hoewel cijfers zoals de 100.000 mogelijke optopwoningen vaak circuleren, blijkt de praktijk terughoudend. Jaarcijfers van het CBS en analyses van ABN AMRO tonen dat er tot 2030 naar verwachting slechts enkele duizenden woningen via optoppen zullen worden gerealiseerd. Belangrijke belemmeringen zijn beleid en regelgeving, trage vergunningprocedures, te weinig schaal en standaardisatie en te weinig volume. Mogelijke oplossingen liggen in versnelling van vergunningverlening, een eenduidige goedkeuringsaanpak, financiële prikkels en innovatieve financiering.

Toch is er beweging in de markt. Initiatieven zoals Dura Vermeer (BlokjeOp), VORM (Optopr.) en ELK Groep (elk kubus) hebben optopwoningen met herhaalbare, deels gestandaardiseerde concepten gerealiseerd. Er is ook een breed scala aan handleidingen en handreikingen beschikbaar, zoals de Handreiking Optoppen 2.0 van Stec Groep, die stappen van planvorming tot nazorg overzichtelijk beschrijft.

Succesvol optoppen vraagt om standaardisatie, procesbeheersing en een duidelijke politieke ambitie. Optoppen kan leiden tot verticale gebiedsontwikkeling met extra woningen, meer draagvlak voor voorzieningen en groen en een betere mix van huur- en koopsegmenten. Voorwaarde is een zorgvuldige doelgroepanalyse: senioren, starters of jongeren hebben andere behoeften die invloed hebben op parkeren, toegankelijkheid en inrichting.

Projecten laten zien dat optoppen ook kan bijdragen aan leefbare buurten. Voorbeelden zijn complexen in Amsterdam-Noord en plannen van Eigen Haard en VORM, waar extra woningen samengaan met ontmoetingsruimtes, inpandige voorzieningen en versterking van de sociale infrastructuur. De combinatie van renovatie, verduurzaming en optoppen biedt extra potentieel, mits financiering, schaal en regelgeving dit toelaten.

Advies van experts benadrukt dat het woningtekort niet alleen met nieuwbouw kan worden aangepakt. Verdichting van de bestaande voorraad door optoppen, splitsen, woningdelen en tijdelijke woningen is essentieel voor een structurele oplossing. Hoewel optoppen complex en kostbaar is, biedt het kansen om zowel het woningtekort te verminderen als de kwaliteit van bestaande buurten te versterken.

Bron: Gebiedsontwikkeling.nu - 13 januari 2026
Foto: BlokjeOp - Dura Vermeer