Ontwerpen zonder vaste vorm
Circulair bouwen vraagt om flexibiliteit en regie op materiaalstromen
Circulair bouwen begint met een confronterende vraag: moet er überhaupt gebouwd worden? En als dat zo is, hoe worden materiaalstromen onderdeel van materiaalkringlopen? In een interviewreeks met Superuse Studios, Overtreders W en Studio Architectuur Maken komt naar voren dat dit vraagt om een fundamenteel andere ontwerphouding. De precieze vorm moet ‘open’ genoeg blijven om tot laat in het proces te kunnen inspelen op beschikbare stromen van tweedehands bouwmaterialen.
Bij Superuse Studios vormt de R-ladder het vertrekpunt: Refuse en Reduce als basis van circulariteit, haaks op het lineaire groeimodel. De woningbouwcrisis kan volgens die benadering deels worden aangepakt door beter te benutten wat er al is. Uitgangspunt is werken met de bestaande context, gebouwen en materialen en zo min mogelijk aanpassen, veranderen of vervoeren.
Bij Overtreders W wordt gesproken over ‘materiaalchoreografie’: ontwerpen op basis van beschikbare stromen. De Noorderparkbar, ontworpen met Bureau SLA, bestaat uitsluitend uit materialen afkomstig van Marktplaats. In de praktijk wordt per project gezocht naar de meest passende materiaalstroom, waarbij niet alleen telt welke materialen er zijn, maar ook wanneer, waar en in welke schaal ze beschikbaar komen.
Ook bij Studio Architectuur Maken staat het besef centraal dat vrijwel elk gebouw tijdelijk is. Ontwerpen betekent rekening houden met toekomstige demontage en hergebruik. In een circulaire economie verschuift de rol van architect richting regisseur van materiaalstromen, waarbij materialen steeds opnieuw worden ingezet.
De onvoorspelbare beschikbaarheid van herbruikbare materialen vraagt om flexibiliteit tot in latere ontwerpfases. Dat leidt tot een aangepaste ontwerpvolgorde: ontwerpen vanuit het materiaal, waarbij ontwerp- en materiaalkeuzes parallel lopen. Een ‘open’ ontwerp maakt het mogelijk om materialen die tijdens de vergunningfase nog niet beschikbaar zijn, te vervangen door alternatieven.
Circulair bouwen vraagt daarmee niet alleen om andere materiaalkeuzes, maar ook om een andere grondhouding. Een open ontwerpproces, expliciete duurzaamheidsambities en goede samenwerking zijn essentieel om materiaalstromen daadwerkelijk onderdeel te maken van kringlopen.
Bron: Architectenweb - 17 februari 2026
Foto: Unsplash
