Drentse Bouwstroom-delegatie leert van WoonST in Eindhoven
Onlangs reisde een brede Drentse delegatie van bestuurders, corporaties, gemeenten, bouwers en belangenorganisaties af naar de Metropoolregio Eindhoven. Niet voor een theoretisch verhaal, maar om in de praktijk te zien hoe Bouwstroom WoonST werkt en wat dat kan betekenen voor de volgende stap van de Drentse Bouwstroom. Met 36 deelnemers uit Drenthe en 18 gastheren uit Brabant werd het vooral een dag vol open gesprekken, scherpe inzichten en herkenbare worstelingen. Want achter elke bouwstroom schuilt uiteindelijk dezelfde vraag: hoe organiseer je tempo, continuïteit en vertrouwen in een sector die gewend is projectmatig te werken?
WoonST is een samenwerking tussen 13 woningcorporaties in Zuidoost-Brabant en 9 gemeenten uit het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE). Doel van deze samenwerking is om samen sneller betaalbare en duurzame sociale huurwoningen te bouwen, door processen te standaardiseren. In Drenthe is ervaring met “Bouwstroom Noord, maar in samenwerking kunnen we nog veel winnen”, geeft Cor Staal, wethouder gemeente Assen, aan bij ontvangst.
Marieke Franken, directeur vastgoed Woonbedrijf, licht toe dat de opgave in de regio Eindhoven stevig is: circa 67.000 woningen. Corporatie Woonbedrijf wist de productie op te voeren van ongeveer 200 naar bijna 700 woningen per jaar zonder extra mensen. Die ene vraag stond daarom centraal: hoe doe je met dezelfde mensen méér?
Slimmer samenwerken
Het antwoord zit niet in één instrument, maar in een manier van werken. Slimmer samenwerken, conceptueel en industrieel bouwen via WoonST, ontwikkelcapaciteit deels in de keten organiseren en vooral: structureel samen optrekken met gemeenten. In Eindhoven gebeurt dat letterlijk elke donderdag, wanneer corporaties en gemeente naast elkaar werken om projecten en vergunningen te versnellen. Geen losse interventie, maar een vast ritme dat tempo creëert.
WoonST begon overigens niet als een harmonieus samenwerkingsproject, maar vanuit een conflict over grondprijzen en betaalbaarheid. Juist die spanning dwong partijen om samen naar de bouwkosten te kijken en daar schaalvoordeel te organiseren. Wat begon als een zoektocht, groeide uit tot een regionale bouwstroom met negen gemeenten en elf corporaties, gedragen door een bestuurlijke stuurgroep en een operationeel coördinatieteam.
De eerste fase leverde 1.000 woningen op in drie jaar, tegen circa 15 procent lagere kosten dan traditionele projecten. Standaardisatie bleek hier een sleutel. Niet alles openlaten, maar juist keuzes beperken om snelheid en voorspelbaarheid te creëren. Zoals directeur-bestuurder Bas Sievers van Woonpartners het verwoordde: “Wat je niet kunt kiezen, mag je niet kiezen. Standaardisatie vraagt discipline, maar geeft vervolgens ook ruimte om tempo te maken.”
Minstens zo belangrijk als het concept was het gedrag eromheen. De stuurgroep bleef actief na aanbesteding; afspraken werden vastgehouden en escaleren werd gezien als een normaal onderdeel van samenwerken. “Niet om te blokkeren, maar om doorbraken te forceren,” merkte Sievers op.
WoonST 2.0
Na een geslaagde eerste fase volgde WoonST 2.0. Deze tweede fase bouwt voort op de eerste samenwerking, maar heeft in tegenstelling tot zijn voorganger, naast betaalbaarheid en snelheid, een extra focus op duurzaamheid en een verminderde milieubelasting. “We wilden de milieubelasting significant terugbrengen, zonder daarbij de betaalbaarheid en snelheid uit het oog te verliezen,” zegt Bas Sievers. WoonST 2.0 behelst de bouw van 2500 in totaal woningen. Een opvallend principe is de zakelijke deal vooraf: vier jaar lang geen discussie meer over prijs. Sievers: “Dat geeft rust, continuïteit en ruimte voor doorontwikkeling in de keten.” De grootste winst: minder faalkosten, minder opleverpunten, kortere doorlooptijden en vooral een markt die durft te investeren, omdat er perspectief is. Of zoals het in Eindhoven werd samengevat: continuïteit maakt innovatie mogelijk.
Gedragskeuze
Een terugkerend thema tijdens het bezoek was dat samenwerking geen instrument is, maar een gedragskeuze. Bestuurlijke vasthoudendheid, wekelijkse monitoring en het blijven herhalen van het gezamenlijke doel zorgen voor beweging. De Brabantse gedeputeerde Wilma Dirken benadrukte dat de aanpak overdraagbaar is, mits organisaties echt worden meegenomen. “Niet het contract staat centraal, maar de gezamenlijke reis. En natuurlijk helpt urgentie daarbij. Immers,” zo gaf zij aan, “hoe groter de woningnood, hoe korter de weg naar besluitvorming.”
Voor de Drentse delegatie draaide het bezoek uiteindelijk om de eigen praktijk. Bouwstroom Noord 1.0 brengt continuïteit en betaalbaarheid, maar loopt inmiddels tegen grenzen aan, vertelde Rob Hoogeveen, een van de eerste initiatiefnemers Bouwstroom Noord. Zo zien de deelnemers innovatie stagneren en projecten passen niet altijd in het concept Ook nemen de verschillen in tempo en ambities toe. De vraag die bleef hangen: hoe groeit Bouwstroom Noord door naar een toekomstbestendige 2.0? De lessen uit Eindhoven wijzen richting een sterkere bestuurlijke verankering, intensievere samenwerking met gemeenten en meer balans tussen standaardisatie en innovatie.
Zo werd tijdens themasessies over de 100-dagenaanpak, duurzaamheid en betaalbaarheid duidelijk dat deze drie onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Tempo vraagt duidelijke deadlines en politieke rugdekking. Duurzaamheid werkt alleen als keuzes vooraf worden vastgelegd. En betaalbaarheid ontstaat door schaal, standaardisatie en kortere doorlooptijden. De projectbezoeken aan een biobased houtbouwproject in Waalre en het Living Lab 040 maakten de deelnemers zichtbaar hoe innovatie en opschaling elkaar kunnen versterken.
Samenwerking
Aan het einde van de dag was voor de meesten wel duidelijk dat het versnellen van de woningbouw niet alleen een technisch vraagstuk is. Het is vooral een samenwerkingsvraagstuk. Of zoals een van de deelnemers samenvatte: “WoonST laat zien dat duidelijke afspraken, bestuurlijke vasthoudendheid en vertrouwen samen leiden tot opschaling. Voor Drenthe ligt de uitdaging daarom niet in het opnieuw uitvinden van een bouwstroom, maar in het verdiepen van de samenwerking eromheen. Want waar continuïteit, vertrouwen en gezamenlijke ambitie samenkomen, ontstaat beweging en juist daar begint versnelling.”
Bron: De Bouwcampus
Foto's: De Bouwcampus
