Ruimte wordt bepalend voor woningbouw en economie
Econoom Barbara Baarsma pleit voor randvoorwaardelijk beleid: de overheid moet ruimte en schaarse middelen zo inzetten dat woningbouw, verduurzaming en economische groei elkaar versterken.
Nederland staat op een kantelpunt. Woningbouw, klimaatverandering, energievoorziening, zorg en defensie vragen om forse investeringen en ruimtelijke keuzes. Volgens econoom Barbara Baarsma kan de overheid dat niet langer overlaten aan losse maatregelen of sectorbeleid.
Het gaat volgens haar om ruimte scheppen voor activiteiten die bijdragen aan hogere arbeidsproductiviteit en verduurzaming. Dat lukt alleen door randvoorwaarden te stellen aan hoe arbeid, milieu, kapitaal en ruimte worden ingezet.
Ruimte als schaarse factor
Baarsma ziet ruimte als een productiefactor die in Nederland extreem schaars is. Elke vierkante meter heeft een bestemming. Als we ruimte niet herverdelen, stagneert ons verdienvermogen. Groei is geen doel op zich, maar zonder groei kan de schatkist niet worden gevuld voor zorg, defensie en klimaatadaptatie.
Ze wijst op ASML. Als een bedrijf wil uitbreiden, is ruimte nodig voor fabrieken, maar ook voor woningen en infrastructuur. Die ruimte moet ergens vandaan komen. Activiteiten die weinig waarde toevoegen per vierkante meter en hoge ecologische kosten opleveren, kunnen daardoor andere economische activiteiten belemmeren.
Om ruimte vrij te spelen, noemt Baarsma Denemarken als voorbeeld. Daar wordt ongeveer twintig procent van het agrarisch areaal herbestemd voor onder meer bebossing, herstel van veenweiden en verhoging van waterstanden. Volgens Baarsma laat dit zien dat Nederland keuzes kan maken, kan onderhandelen en ruimtelijke veranderingen kan koppelen aan langetermijndoelen.
Herallocatie van productiefactoren
Randvoorwaardelijk beleid draait volgens Baarsma om herallocatie van arbeid, kapitaal, ruimte en milieu. Het gaat haar niet om sectoren, maar om de verschuiving van laagproductieve naar hoogproductieve activiteiten.
Transport en logistiek zijn daarvan een voorbeeld. De sector is een centrale schakel in de Nederlandse economie, maar kent een achterblijvende arbeidsproductiviteitsgroei, een grote afhankelijkheid van arbeidsmigranten en relatief lage uitgaven aan R&D. Sturende randvoorwaarden rond arbeid, milieu en digitalisering moeten bedrijven volgens Baarsma aanzetten tot innovatie.
Regionale verschillen
De ruimtelijk-economische opgaven verschillen sterk per regio. Groot-Amsterdam heeft een sterke uitgangspositie dankzij een divers ecosysteem en hoge productiviteit, terwijl Rijnmond achterblijft.
Een evenwichtige verdeling van verdienvermogen is volgens Baarsma belangrijk voor maatschappelijke stabiliteit. Regionale agenda’s moeten daarom aansluiten bij de sterktes en zwaktes van elke regio. De A2 is daarbij een belangrijke economische as, met sterke kennis- en technologieclusters rond Amsterdam, Utrecht, Brainport Eindhoven en Midden-Limburg.
Van sectoren naar ecosystemen
Baarsma pleit voor een verschuiving van sectoraal naar regionaal en ecosysteemdenken. Bedrijven maken in de praktijk deel uit van waardeketens en regionale netwerken. Het Utrechtse Science Park en het financiële ecosysteem in Amsterdam zijn voorbeelden van plekken waar bedrijven, kennisinstellingen en andere partijen samenwerken.
Ruimtelijke ordening kan volgens haar een krachtig instrument zijn om op herallocatie van productiefactoren te sturen. Provincies en gemeenten kunnen ruimtelijke keuzes koppelen aan maatschappelijke doelen, bijvoorbeeld via regels voor milieucategorieën, innovatieve bedrijvigheid, energie-infrastructuur, waterberging en mobiliteit.
Lange termijn boven korte termijn
Een belangrijke rode draad is voorspelbaarheid. Het ondernemingsklimaat lijdt volgens Baarsma niet alleen onder stikstof of een krap stroomnet, maar vooral onder politieke onzekerheid.
Heldere doelen voor onder meer zorg, defensie, klimaat, woningbouw en infrastructuur kunnen volgens haar zorgen voor rust en richting. Als beleid en randvoorwaarden daarop worden gericht, ontstaat meer zekerheid voor bedrijven en ruimte voor investeringen.
Bron: Ruimte voor Economie - 2 juli 2026
Foto: Unsplash
